İcra hukuku, alacaklının alacağına devlet eliyle kavuşmasını, borçlunun da haksız takiplere karşı korunmasını düzenler. Bu alandaki süreler çok kısadır: Ödeme emrine yedi, kambiyo takibinde beş gün içinde itiraz edilmezse takip kesinleşir ve haciz aşamasına geçilir. Alacaklı açısından ise takibin doğru yolla başlatılması ve borçlunun mallarının zamanında tespiti tahsilatın anahtarıdır.
Kısaca
Genel haciz yoluyla takipte ödeme emrine itiraz süresi yedi, kambiyo senedine dayalı takipte beş gündür.
Maaş hacizlerinde kural olarak maaşın dörtte biri kesilir; nafaka alacakları bu orana tabi değildir.
İtirazın iptali davası bir yıl, itirazın kaldırılması başvurusu altı ay içinde yapılır.
Haksız itiraz eden borçlu aleyhine, alacağın yüzde yirmisinden az olmamak üzere icra inkâr tazminatına hükmedilebilir.
İlamsız takip ve ödeme emri
Elinde mahkeme kararı bulunmayan alacaklı, genel haciz yoluyla ilamsız takip başlatabilir. İcra dairesi borçluya ödeme emri gönderir; borçlu ödeme emrinin tebliğinden itibaren yedi gün içinde borcu ödemeli ya da itiraz etmelidir. İtiraz, icra dairesine sözlü veya yazılı olarak yapılır ve sebep gösterilmesi gerekmez; ancak imzaya itiraz ayrıca ve açıkça belirtilmelidir.
Süresinde itiraz edilen takip durur; alacaklı takibe devam etmek için itirazın iptali ya da kaldırılması yoluna gitmelidir. Ödeme emrine nasıl itiraz edileceği ödeme emrine itiraz yazısında anlatılmaktadır.
Kambiyo senetlerine dayalı takip
Çek, bono (emre yazılı senet) ve poliçeye dayanan alacaklar için özel ve hızlı bir takip yolu vardır. Borçluya gönderilen ödeme emrinde borcu ödemesi için on gün, itiraz ve şikâyet için beş gün süre verilir. Bu takipte itiraz icra dairesine değil, doğrudan icra mahkemesine yapılır.
Borçlu; borcun ödendiğini, ertelendiğini veya senetteki imzanın kendisine ait olmadığını ileri sürebilir. İtiraz takibi kendiliğinden durdurmaz; takibin durdurulması için mahkemeden ayrıca karar alınması ve gerekirse teminat yatırılması gerekir. Senedin kambiyo senedi niteliği taşıyıp taşımadığı (zorunlu unsurlar) da şikâyet konusu yapılabilir.
İlamlı takip
Mahkeme kararları ve ilam niteliğindeki belgeler (noterde yapılan bazı senetler, arabuluculuk anlaşma belgeleri gibi) ilamlı takiple icra edilir. Borçluya icra emri gönderilir; para alacaklarında borçlu yedi gün içinde ödeme yapmalı ya da icranın geri bırakılması için icra mahkemesine başvurmalıdır.
Para alacağına ilişkin kararlar kural olarak kesinleşmeden icraya konulabilir. Ancak aile hukukuna ve taşınmazın aynına ilişkin kararlar kesinleşmeden yerine getirilemez. Kararın istinaf veya temyiz edilmesi hâlinde, teminat gösterilerek icranın geri bırakılması istenebilir.
İtiraz, şikâyet ve icra mahkemesi
İcra ve iflas dairelerinin kanuna aykırı ya da olaya uygun düşmeyen işlemlerine karşı, öğrenmeden itibaren yedi gün içinde icra mahkemesine şikâyet yoluyla başvurulur. Bir hakkın yerine getirilmemesi veya sebepsiz sürüncemede bırakılması hâlinde şikâyet her zaman yapılabilir.
Yol
Süre
Merci
Ödeme emrine itiraz (ilamsız)
7 gün
İcra dairesi
Kambiyo takibinde itiraz ve şikâyet
5 gün
İcra mahkemesi
İcra işlemini şikâyet
7 gün
İcra mahkemesi
İtirazın kaldırılması
6 ay
İcra mahkemesi
İtirazın iptali davası
1 yıl
Genel mahkeme
İstirdat davası
1 yıl
Genel mahkeme
İtirazın iptali davası açılmadan önce, alacağın türüne göre (ticari alacak, işçi alacağı, kira, tüketici gibi) arabulucuya başvurmak gerekebilir. Haksız çıkan taraf aleyhine icra inkâr veya kötü niyet tazminatına hükmedilebilir.
Haciz ve satış
Takip kesinleştikten sonra alacaklı, borçlunun taşınır ve taşınmaz mallarının, banka hesaplarının, maaşının ve üçüncü kişilerdeki alacaklarının haczini isteyebilir. Borçlunun ve ailesinin zorunlu ihtiyaçları için gerekli ev eşyası, mesleğini sürdürmesi için gerekli araç ve gereçler gibi bazı mallar haczedilemez (İİK m. 82).
Maaş hacizlerinde kural olarak maaşın dörtte biri kesilir; emekli aylıkları ise nafaka ve kamu alacakları dışında kural olarak haczedilemez. Haczedilen mallar kıymet takdirinin ardından elektronik ortamda açık artırmayla satılır; kıymet takdirine karşı yedi gün içinde şikâyet yoluna gidilebilir. Ayrıntılar için maaş haczi yazısına bakabilirsiniz.
Menfi tespit ve istirdat
Kendisinden istenen bir borcun bulunmadığını düşünen kişi, icra takibinden önce veya sonra menfi tespit davası açabilir. Takipten sonra açılan davada, alacaklının takip konusu parayı almasını önlemek için teminat karşılığında ihtiyati tedbir istenebilir.
Borçlu olmadığı hâlde icra baskısıyla ödeme yapan kişi, ödeme tarihinden itibaren bir yıl içinde istirdat davası açarak ödediği paranın iadesini isteyebilir. Davayı kazanan borçlu lehine, şartları varsa alacaklının kötü niyet tazminatı ödemesine karar verilir.
Sık sorulan sorular
Ödeme emrine itiraz süresini kaçırdım; ne yapabilirim?
Takip kesinleşmiş olsa da borcun bulunmadığını menfi tespit davasıyla ileri sürebilir, ödeme yapmışsanız istirdat davası açabilirsiniz. Tebligat usulsüzse, usulsüzlüğün öğrenildiği tarihten itibaren şikâyet yoluyla takibin iptali istenebilir.
Maaşıma birden fazla haciz gelirse ne olur?
Hacizler sıraya konulur; ilk haciz bitmeden sonraki haciz için kesinti yapılmaz. Böylece aynı anda birden fazla dörtte birlik kesinti yapılmaz; nafaka alacakları ise önceliklidir.
Alacağımı tahsil etmek için önce dava mı açmalıyım?
Elinizde yazılı belge varsa çoğu zaman doğrudan ilamsız icra takibi başlatılabilir. Borçlu itiraz ederse itirazın iptali davası açılır. Mal kaçırma riski varsa ihtiyati haciz kararı alınması değerlendirilmelidir.
Oturduğum ev haczedilebilir mi?
Borçlunun haline uygun meskeni haczedilemez; ancak bu koruma borçlunun açık şikâyetiyle ve haline uygunluk değerlendirmesiyle uygulanır. Ev ipotekliyse bu koruma ipotek alacaklısına karşı ileri sürülemez.
Ödeme emri mi geldi?
Yedi günlük (kambiyo takibinde beş günlük) süre işliyor; belgeyle birlikte hemen görüşelim.
İcra takibinde ödeme emrine itiraz: yedi ve beş günlük süreler, borca, imzaya ve yetkiye itiraz, kısmi itiraz, itirazın iptali ve kaldırılması, süre kaçırılırsa yapılabilecekler.
Maaş ve emekli aylığı haczi, birden fazla haciz ve nafaka önceliği, haczedilemeyen ev eşyası ve meskeni, banka hesabına haciz, haczedilmezlik şikâyeti ve süresi.