Aile hukuku

Anlaşmalı boşanma

Evlilik en az bir yıl sürmüşse eşler birlikte başvurur ya da bir eşin açtığı davayı diğeri kabul ederse, evlilik birliği temelinden sarsılmış sayılır (TMK m. 166/3). Hâkim tarafları bizzat dinler ve iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmelidir.

Eşlerin imzaladığı boşanma protokolünde şu konular açıkça düzenlenmelidir:

• Çocukların velayeti ve velayeti verilmeyen eşle kişisel ilişki (görüş günleri, bayramlar, tatiller)
• İştirak nafakası ve varsa yoksulluk nafakası; artış oranı
• Maddi ve manevi tazminat talepleri
• Ev eşyası, taşınmaz, araç ve birikimlerin paylaşımı; mal rejimi taleplerinden feragat edilip edilmediği

Hâkim, tarafların ve çocukların menfaatini gözeterek protokolde değişiklik önerebilir. Protokolün özenle hazırlanması, ileride çıkabilecek nafaka ve mal rejimi davalarının önüne geçer. Ayrıntılar için anlaşmalı boşanma yazısına bakabilirsiniz.

Çekişmeli boşanma

Eşler boşanma veya sonuçları konusunda anlaşamıyorsa dava çekişmeli olarak yürür. Davanın dayanağı genel boşanma sebebi olan evlilik birliğinin temelinden sarsılması (TMK m. 166) ya da kanunda sayılan özel sebeplerden biri olabilir:

• Zina (TMK m. 161)
• Hayata kast, pek kötü veya onur kırıcı davranış (TMK m. 162)
• Suç işleme veya haysiyetsiz hayat sürme (TMK m. 163)
• Terk (TMK m. 164)
• Akıl hastalığı (TMK m. 165)

Çekişmeli davada tarafların kusur durumu tanık, yazışma, fotoğraf ve resmî belgelerle ispatlanır; kusur, tazminat ve yoksulluk nafakası taleplerinde belirleyicidir. Dava sürerken mahkeme, eşlerin barınması, geçimi ve çocukların bakımı için tedbir kararları verir. Önceki boşanma davası reddedilmiş ve bu kararın kesinleşmesinden itibaren üç yıl geçmesine rağmen ortak hayat yeniden kurulamamışsa, eşlerden birinin talebiyle boşanmaya karar verilir.

Velayet ve kişisel ilişki

Boşanmada velayet, çocuğun üstün yararı gözetilerek belirlenir. Mahkeme; çocuğun yaşını, eğitim ve sağlık durumunu, ebeveynlerin bakım imkânlarını ve çocukla kurduğu bağı değerlendirir; genellikle uzman (pedagog, sosyal çalışmacı) raporu alınır. İdrak çağındaki çocuğun görüşüne başvurulur.

Velayet kendisine verilmeyen ebeveyn ile çocuk arasında kişisel ilişki kurulur. Tarafların talebi ve çocuğun yararına uygun olması hâlinde ortak velayete de karar verilebilmektedir. Koşulların değişmesi (yeniden evlenme, ihmal, taşınma gibi) durumunda velayetin değiştirilmesi istenebilir.

Nafaka

Dava süresince ihtiyaç içindeki eş ve çocuklar için tedbir nafakasına hükmedilir. Boşanmadan sonra velayet kendisine verilmeyen ebeveyn, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılır; buna iştirak nafakası denir. Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek ve kusuru daha ağır olmayan eşe ise diğer eşin mali gücü oranında, süresiz olarak yoksulluk nafakası bağlanabilir (TMK m. 175).

Nafaka miktarı, tarafların gelirindeki değişikliklere göre artırılabilir veya azaltılabilir. Nafaka alacaklısının yeniden evlenmesi hâlinde yoksulluk nafakası kendiliğinden kalkar; evlenmeksizin fiilen evli gibi yaşaması, yoksulluğunun sona ermesi veya haysiyetsiz hayat sürmesi hâllerinde ise kaldırılması istenebilir. Ayrıntılar için nafaka türleri yazısına bakabilirsiniz.

Mal rejiminin tasfiyesi

1 Ocak 2002’den sonra, eşler başka bir rejim seçmemişse edinilmiş mallara katılma rejimi geçerlidir. Bu rejimde evlilik süresince çalışarak elde edilen gelirlerle alınan mallar edinilmiş mal sayılır ve boşanmada her eş, diğerinin edinilmiş mallarının artık değerinin yarısını katılma alacağı olarak isteyebilir. Evlilikten önce sahip olunan mallar ile miras ve bağış yoluyla edinilenler kişisel maldır.

Mal rejiminin tasfiyesi davası, boşanma davasıyla birlikte ya da boşanma kararının kesinleşmesinden sonra açılabilir; zamanaşımı süresi on yıldır. Aile konutu olarak kullanılan taşınmazın tapusuna, diğer eşin rızası olmadan satılmasını önlemek için aile konutu şerhi konulabilir (TMK m. 194).

Koruma ve önleme tedbirleri

Aile içi şiddete uğrayan ya da uğrama tehlikesi bulunan kişi, 6284 sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun uyarınca aile mahkemesine, Cumhuriyet savcılığına veya kolluğa başvurabilir. Tedbir kararı için şiddetin ispatı ya da belge sunulması şart değildir.

Verilebilecek tedbirler arasında şiddet uygulayanın ortak konuttan uzaklaştırılması, korunan kişiye ve çocuklara yaklaşmasının yasaklanması, iletişim araçlarıyla rahatsız etmemesi ve silahının teslim alınması bulunur. Tedbir kararına aykırı davranan kişi hakkında zorlama hapsine karar verilir.