İçindekiler
Nafaka, boşanma sürecinde ve sonrasında en çok tartışılan konulardan biridir. Kanun, farklı ihtiyaçlar için farklı nafaka türleri öngörür ve her birinin şartları, süresi ve sona erme sebepleri farklıdır. Bu yazıda nafaka türlerini, miktarın nasıl belirlendiğini ve nafaka kararlarının nasıl değiştirilebileceğini anlatıyoruz.
Nafaka türleri
| Tür | Kimin için | Ne zaman |
|---|---|---|
| Tedbir nafakası | Eş ve çocuklar | Boşanma davası süresince (TMK m. 169) |
| Yoksulluk nafakası | Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek eş | Boşanmadan sonra, süresiz (TMK m. 175) |
| İştirak nafakası | Velayet altındaki çocuk | Çocuk ergin oluncaya kadar (TMK m. 182) |
| Yardım nafakası | Yoksulluğa düşecek altsoy, üstsoy ve kardeşler | Her zaman (TMK m. 364) |
Tedbir nafakası
Boşanma davası açıldığında hâkim, dava süresince eşlerin barınması, geçimi ve çocukların bakımı için gerekli geçici önlemleri kendiliğinden alır. Gelir durumu daha zayıf olan eş ve çocuklar için bağlanan bu nafakaya tedbir nafakası denir. Tedbir nafakasında kusur aranmaz; eşin geliri yeterli değilse ve diğer eşin ödeme gücü varsa bağlanır.
Yoksulluk nafakası
Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek taraf, kusuru daha ağır olmamak koşuluyla geçimi için diğer taraftan mali gücü oranında süresiz olarak nafaka isteyebilir (TMK m. 175). Nafaka yükümlüsünün kusuru aranmaz; ancak nafaka isteyen eşin kusuru, diğer eşin kusurundan ağır olmamalıdır.
Yoksulluk nafakası şu durumlarda kendiliğinden kalkar ya da mahkeme kararıyla kaldırılır (TMK m. 176):
- Nafaka alacaklısının yeniden evlenmesi veya taraflardan birinin ölümü (kendiliğinden kalkar)
- Nafaka alacaklısının evlenmeksizin fiilen evliymiş gibi yaşaması
- Yoksulluğunun ortadan kalkması
- Haysiyetsiz hayat sürmesi
İştirak nafakası
Velayet kendisine verilmeyen ebeveyn, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılmakla yükümlüdür. İştirak nafakası, kural olarak çocuğun on sekiz yaşını doldurmasıyla sona erer. Çocuk ergin olduğu hâlde eğitimine devam ediyorsa, anne ve baba durumun hakkaniyete göre kendilerinden beklenebileceği ölçüde eğitimi sona erinceye kadar çocuğa bakmakla yükümlüdür; bu talep çocuk tarafından yardım nafakası olarak ileri sürülür.
Miktar nasıl belirlenir?
Mahkeme, nafaka miktarını belirlerken tarafların gelirini, giderlerini, mal varlığını, yaşam standardını ve çocukların ihtiyaçlarını dikkate alır. Bu amaçla tarafların sosyal ve ekonomik durumu kolluk aracılığıyla araştırılır; bordrolar, banka kayıtları, tapu ve araç kayıtları incelenir. Nafaka yükümlüsünün gelirini gizlemesi ya da azaltması mahkemece dikkate alınmaz; gerçek ödeme gücü araştırılır.
Nafakanın artırılması ve azaltılması
Tarafların mali durumlarının değişmesi veya hakkaniyetin gerektirmesi hâlinde nafakanın artırılması ya da azaltılması istenebilir (TMK m. 176/4). Örneğin çocuğun okula başlaması, sağlık giderlerinin artması ya da nafaka yükümlüsünün gelirinin önemli ölçüde yükselmesi artırım sebebi olabilir; yükümlünün işsiz kalması ise azaltım sebebi olabilir.
Mahkeme kararında nafakanın her yıl belirli bir oranda (ör. ÜFE veya TÜFE oranında) artacağı belirtilmişse, nafaka her yıl bu oranda kendiliğinden artar ve ayrıca dava açılması gerekmez. Kararda artış hükmü yoksa, artış ancak nafaka artırım davasıyla sağlanır.
Ödenmeyen nafaka nasıl tahsil edilir?
- İlamlı icra takibi: Nafaka kararı kesinleşmeyi beklemeden icraya konulabilir; birikmiş nafakalar için takip başlatılır.
- Maaş haczinde öncelik: Nafaka alacakları, maaş haczinde dörtte bir sınırına tabi değildir ve diğer alacaklardan önce kesilir.
- Tazyik hapsi: Nafaka borcunu ödemeyen yükümlü hakkında, alacaklının şikâyeti üzerine icra ceza mahkemesince üç aya kadar tazyik hapsine karar verilebilir; borç ödenince serbest bırakılır.
Sık sorulan sorular
Çalışan eş yoksulluk nafakası alabilir mi?
Geliri, boşanma sonrası yoksulluğa düşmesini önleyecek düzeyde değilse çalışan eş de yoksulluk nafakası alabilir. Asgari ücret civarında geliri olan eşlerde mahkemeler somut duruma göre farklı değerlendirme yapabilir.
Nafaka artırım kararı geriye dönük uygulanır mı?
Artırılan nafaka kural olarak artırım davasının açıldığı tarihten itibaren uygulanır; dava tarihinden önceki dönem için geriye dönük artış istenemez.
Eski eşimin biriyle birlikte yaşadığını düşünüyorum; nafaka kaldırılır mı?
Nafaka alacaklısının evlenmeksizin fiilen evliymiş gibi yaşadığı ispatlanırsa yoksulluk nafakasının kaldırılmasına karar verilebilir. Bu durum tanık, fotoğraf ve kolluk araştırmasıyla ispatlanır.
İştirak nafakası her çocuk için ayrı mı belirlenir?
Evet. Kararlarda her çocuk için ayrı nafaka miktarı belirlenir; çocuğun yaşı ve ihtiyaçları değiştikçe miktar ayrı ayrı yeniden değerlendirilebilir.
Nafaka kararları, tarafların hayatını uzun yıllar etkileyebilir. Karar öncesinde gelir ve giderlerin doğru belgelenmesi, karar sonrasında ise değişen koşulların zamanında mahkemeye taşınması önemlidir. Diğer aile hukuku konuları için Aile Hukuku sayfasına bakabilirsiniz.
Bu yazı genel bilgi vermek amacıyla hazırlanmıştır; hukuki görüş niteliği taşımaz. Süreler, oranlar ve parasal sınırlar mevzuat değişiklikleriyle güncellenebileceğinden işlem yapmadan önce somut durumunuzu bir avukatla değerlendirin.
Hazırlayan
Kaya Hukuk & Danışmanlık Bürosu
2004 yılından bu yana Çorum’da ceza, gayrimenkul, tazminat, iş, aile, miras, icra ve ticaret hukukunda dava, takip ve danışmanlık yürüten hukuk bürosu.
