İçindekiler
Bir ceza mahkemesinin verdiği karar, çoğu durumda son söz değildir. Kanun, kararların daha üst bir merci tarafından denetlenmesi için kanun yolları öngörür. Ancak bu yollar sıkı sürelere bağlıdır ve süresi içinde başvurulmayan karar kesinleşir. Bu yazıda itiraz, istinaf ve temyiz yollarını, sürelerini ve başvuru usulünü özetliyoruz.
Kanun yolları: olağan ve olağanüstü
Ceza yargılamasında kanun yolları ikiye ayrılır. Olağan kanun yolları henüz kesinleşmemiş kararlara karşı başvurulan itiraz, istinaf ve temyizdir. Olağanüstü kanun yolları ise kesinleşmiş kararlara karşı istisnai hâllerde başvurulan yazılı emir, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısının itirazı ve yargılamanın yenilenmesidir.
2024 yılında yapılan değişiklikle ceza muhakemesindeki itiraz, istinaf ve temyiz süreleri iki hafta olarak belirlenmiştir. Süre, karar yüze karşı açıklanmışsa açıklama tarihinden, yokluğunuzda verilmişse tebliğden itibaren işler. Son günü yasal süre hesaplayıcısıyla bulabilirsiniz.
İtiraz
İtiraz, kural olarak hâkim kararlarına ve kanunun açıkça gösterdiği hâllerde mahkeme kararlarına karşı başvurulan yoldur. Uygulamada en sık karşılaşılan itiraz konuları şunlardır:
- Tutuklama ve tutukluluğun devamı kararları
- Adli kontrol kararları (yurt dışı çıkış yasağı, imza yükümlülüğü gibi)
- Arama, el koyma ve iletişimin denetlenmesi kararları
- Hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararları
İtiraz, kararı veren hâkimliğe veya mahkemeye verilecek dilekçeyle ya da tutanağa geçirilmek üzere zabıt kâtibine yapılan beyanla yapılır. Kararı veren merci itirazı yerinde görürse kararını düzeltir; görmezse en geç üç gün içinde itirazı incelemeye yetkili mercie gönderir.
İstinaf
İlk derece ceza mahkemelerinin hükümlerine karşı istinaf yoluna başvurulur. İstinaf incelemesi bölge adliye mahkemesinin ceza dairelerinde yapılır; Çorum’daki ceza mahkemelerinin kararları Samsun Bölge Adliye Mahkemesince incelenir. Bölge adliye mahkemesi dosyayı hem olay hem hukuk yönünden yeniden değerlendirir; gerekirse duruşma açar, delil toplar ve yeniden hüküm kurabilir.
İstinaf başvurusu, hükmü veren mahkemeye verilecek dilekçeyle ya da zabıt kâtibine yapılacak beyanla yapılır. Tutuklu sanık başvurusunu bulunduğu ceza infaz kurumu müdürlüğü aracılığıyla yapabilir. Başvuruda gerekçe gösterilmemesi incelemeye engel değildir; ancak itiraz noktalarının açıkça belirtilmesi, incelemenin bu noktalar üzerinde yoğunlaşmasını sağlar.
Bölge adliye mahkemesi inceleme sonunda başvuruyu esastan reddedebilir, hükmü düzelterek onaylayabilir, ilk derece mahkemesinin hükmünü kaldırarak yeniden hüküm kurabilir veya dosyayı ilk derece mahkemesine geri gönderebilir.
Temyiz
Bölge adliye mahkemesi ceza dairelerinin kararlarına karşı Yargıtay’da temyiz yoluna başvurulur. Temyiz incelemesi yalnızca hukuka uygunluk denetimidir; olaylar yeniden değerlendirilmez. Kanun, bazı kararların temyiz edilemeyeceğini öngörür. Örneğin ilk derece mahkemesinin verdiği beş yıl veya daha az hapis cezasına ilişkin hükme yönelik istinaf başvurusunun esastan reddine dair bölge adliye mahkemesi kararları kural olarak temyiz edilemez.
Süreler tek bakışta
| Kanun yolu | Süre | İnceleme mercii |
|---|---|---|
| İtiraz | 2 hafta | Sulh ceza hâkimliği / üst mahkeme |
| İstinaf | 2 hafta | Bölge adliye mahkemesi ceza dairesi |
| Temyiz | 2 hafta | Yargıtay ceza dairesi |
| Eski hâle getirme | Engelin kalkmasından itibaren 7 gün | Süresinde başvurulamayan merci |
| Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru | Kesin kararın öğrenilmesinden itibaren 30 gün | Anayasa Mahkemesi |
Aleyhe bozma yasağı
Hüküm yalnızca sanık tarafından veya onun lehine istinaf ya da temyiz edilmişse, yeniden verilecek hükümde ceza öncekinden daha ağır olamaz. Bu kural, sanığın kanun yoluna başvurmaktan çekinmemesini güvence altına alır. Savcı veya katılan sanık aleyhine başvurmuşsa bu yasak uygulanmaz.
Süreyi kaçırdıysanız: eski hâle getirme
Kusuru olmaksızın, örneğin ağır bir hastalık ya da usulsüz tebligat nedeniyle süreyi kaçıran kişi, engelin kalkmasından itibaren yedi gün içinde eski hâle getirme talebinde bulunabilir (CMK m. 40–41). Talep dilekçesinde engelin ne olduğu ve belgeleri gösterilmeli, süresinde yapılamayan işlem de aynı anda yapılmalıdır.
Sık sorulan sorular
Süre kararın açıklanmasından mı, gerekçeli kararın tebliğinden mi başlar?
Karar sanığın yüzüne karşı açıklanmışsa süre açıklama tarihinden başlar; gerekçeli kararın daha sonra yazılması süreyi değiştirmez. Sanığın yokluğunda verilen kararlarda ise süre tebliğden itibaren işler.
Tutukluyken istinaf başvurusu nasıl yapılır?
Tutuklu sanık, bulunduğu ceza infaz kurumunun müdürlüğüne dilekçe vererek ya da beyanda bulunarak başvurabilir. Başvurunun kuruma yapıldığı tarih, mahkemeye yapılmış gibi kabul edilir.
İstinaf incelemesi ne kadar sürer?
Süre, bölge adliye mahkemesinin iş yüküne ve duruşma açılıp açılmamasına göre değişir. Tutuklu dosyalar öncelikli olarak incelenir.
Katılan (mağdur) da kanun yoluna başvurabilir mi?
Evet. Davaya katılan sıfatıyla dahil olan mağdur, hükme karşı istinaf ve temyiz yoluna başvurabilir. Davaya katılmamış mağdurun kanun yoluna başvurması da belirli şartlarla mümkündür.
Kanun yolu başvurusu, yalnızca süreye uymayı değil, kararın hangi yönlerden hukuka aykırı olduğunun doğru tespit edilmesini de gerektirir. Ceza yargılamasının diğer aşamaları için Ceza Hukuku sayfasına göz atabilirsiniz.
Bu yazı genel bilgi vermek amacıyla hazırlanmıştır; hukuki görüş niteliği taşımaz. Süreler, oranlar ve parasal sınırlar mevzuat değişiklikleriyle güncellenebileceğinden işlem yapmadan önce somut durumunuzu bir avukatla değerlendirin.
Hazırlayan
Kaya Hukuk & Danışmanlık Bürosu
2004 yılından bu yana Çorum’da ceza, gayrimenkul, tazminat, iş, aile, miras, icra ve ticaret hukukunda dava, takip ve danışmanlık yürüten hukuk bürosu.
