İfadeye Çağrıldım, Ne Yapmalıyım? Şüpheli Olarak İfade Vermenin Kuralları

Karakoldan, jandarmadan ya da savcılıktan gelen bir telefon veya çağrı kâğıdı, çoğu kişide ilk anda endişe yaratır. Oysa ifade çağrısı tek başına bir suçlama ya da mahkûmiyet anlamına gelmez; çoğu zaman bir olayın aydınlatılması için atılan ilk adımdır. Bu aşamada neyle karşı karşıya olduğunuzu bilmek ve haklarınızı doğru kullanmak, dosyanın sonraki seyrini doğrudan etkiler.

Önce şunu öğrenin: Şüpheli misiniz, tanık mı?

İfade çağrısında ilk sorulması gereken soru, hangi sıfatla çağrıldığınızdır. Şüpheli, hakkında suç şüphesi bulunan kişidir; tanık ise olayla ilgili bildiklerini anlatması için dinlenen kişidir. İki sıfatın hakları ve yükümlülükleri birbirinden farklıdır:

• Tanık, gerçeği söylemek zorundadır ve gerektiğinde yemin ettirilir. Gerçeğe aykırı tanıklık ayrı bir suçtur.
• Şüpheli ise gerçeği söyleme yükümlülüğü altında değildir; susma hakkı vardır ve susması aleyhine yorumlanamaz.
• Şüphelinin nişanlısı, eşi, kan veya kayın hısımları tanıklıktan çekinebilir; tanık, kendisini veya yakınlarını suçlayacak sorulara yanıt vermeyebilir.

Çağrı telefonla yapıldıysa çağrının hangi birimden, hangi soruşturma numarasıyla yapıldığını ve sıfatınızı sormanız en doğal hakkınızdır. Yazılı çağrı kâğıdında ise gelinmediği takdirde zorla getirileceğinizin yazıp yazmadığına bakın; bu ifade, şüpheli olarak çağrıldığınıza işaret eder.

İfadeden önce yapılması gerekenler

İfade günü gelmeden önce yapılacak kısa bir hazırlık, ifade sırasında yaşanacak tereddütleri büyük ölçüde azaltır:

1. 1
   Suçlamayı öğrenin

   Soruşturmanın konusu, şikâyetçinin kim olduğu ve hangi suçtan bahsedildiği konusunda bilgi alın. Bu bilgi ifade öncesinde size zaten bildirilmek zorundadır.

2. 2
   Belgeleri toplayın

   Olayla ilgili yazışmalar, mesajlar, banka kayıtları, fotoğraflar ve tanık olabilecek kişilerin isimleri ifadenizi destekler.

3. 3
   Bir müdafiyle görüşün

   Avukatınızla önceden görüşmek, hangi konularda açıklama yapmanın yararlı olacağını, hangi konularda susma hakkını kullanmanın daha uygun olduğunu değerlendirmenizi sağlar.

4. 4
   Zamanında gidin

   Haklı bir mazeret yoksa çağrıya uyulmalıdır. Şüpheli olarak çağrılıp gelmeyen kişi hakkında zorla getirme kararı verilebilir.

İfade sırasında haklarınız

Ceza Muhakemesi Kanunu, ifade alınmadan önce şüpheliye bazı hakların mutlaka hatırlatılmasını öngörür (CMK m. 147). Bunlar sırasıyla şöyledir:

• Kimliğinizin tespiti dışında, hakkınızdaki suçlamanın ne olduğunun size bildirilmesi
• Bir müdafi seçme, seçemiyorsanız barodan müdafi görevlendirilmesini isteme
• Yakınlarınızdan istediğiniz kişiye gözaltına alındığınızın bildirilmesi
• Suçlama hakkında açıklama yapmama, yani susma hakkı
• Şüpheden kurtulmanız için somut delillerin toplanmasını isteme
• Varsa lehinize olan hususları ileri sürme

Müdafi, ifade sırasında yanınızda bulunabilir ve sizinle her zaman görüşebilir. Bu görüşmenin içeriği dinlenemez, kayda alınamaz.

Yasak ifade alma yöntemleri

Şüphelinin beyanı özgür iradesine dayanmalıdır. Kötü davranma, işkence, ilaç verme, yorma, aldatma, cebir veya tehdit uygulama ve kanuna aykırı bir yarar vaat etme gibi yöntemlerle alınan ifadeler, rıza olsa bile delil olarak kullanılamaz (CMK m. 148). İfade sırasında baskı gördüğünüzü düşünüyorsanız bunu tutanağa yazdırmayı ve müdafinize bildirmeyi unutmayın.

Zorunlu müdafilik: Avukat ne zaman şart?

Kural olarak avukat tutmak şüphelinin tercihidir. Ancak bazı durumlarda şüphelinin istemi aranmaksızın barodan müdafi görevlendirilir (CMK m. 150):

• Şüpheli on sekiz yaşından küçükse,
• Kendisini savunamayacak derecede malulse ya da sağır veya dilsizse,
• Soruşturma, alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezası gerektiren bir suçla ilgiliyse.

İfade tutanağını imzalamadan önce

İfadeniz tutanağa geçirildikten sonra size okunur ya da okumanız için verilir. Tutanağı acele etmeden, satır satır okuyun. Söylemediğiniz bir cümle yazılmışsa, söylediğiniz bir husus eksik kalmışsa ya da anlam değişikliği varsa düzeltilmesini isteyin. İmzalamak istemediğiniz bir tutanağı imzalamama hakkınız vardır; imzadan kaçınma sebebi tutanağa yazılır.

İfadeden sonra ne olur?

İfade alındıktan sonra dosya savcı tarafından değerlendirilir. Olası sonuçlar şunlardır:

• Serbest bırakılma: Gözaltı yoksa ifadeden sonra serbestçe ayrılırsınız; soruşturma devam eder.
• Adli kontrol veya tutuklama talebi: Savcı, sulh ceza hâkimliğinden adli kontrol veya tutuklama isteyebilir. Bu durumda hâkim karşısında ayrıca sorgunuz yapılır.
• Uzlaştırma: Suç uzlaştırma kapsamındaysa dosya uzlaştırma bürosuna gönderilir.
• Kovuşturmaya yer olmadığı kararı veya iddianame: Yeterli şüphe yoksa kovuşturmaya yer olmadığına, varsa kamu davası açılmasına karar verilir.

Tutuklama ve adli kontrol kararlarına karşı iki hafta içinde itiraz edilebilir. Kanun yollarına ilişkin ayrıntılar için ceza davalarında itiraz, istinaf ve temyiz yazısına göz atabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

İfade süreci, ceza yargılamasının en kritik eşiğidir. Haklarınızı bilerek ve gerektiğinde bir müdafi eşliğinde hareket etmek, hem bugün hem de dosyanın ilerleyen aşamalarında sizi korur. Alanla ilgili diğer konular için Ceza Hukuku sayfasına bakabilirsiniz.