İçindekiler
İcra takibi kesinleştikten sonra alacaklı, borçlunun malvarlığına haciz koydurabilir. Ancak kanun, borçlunun ve ailesinin insan onuruna yaraşır bir yaşam sürdürebilmesi için bazı gelir ve malları haciz dışında tutar ya da haczi belirli oranlarla sınırlar. Bu yazıda maaş haczinin nasıl uygulandığını ve hangi malların haczedilemeyeceğini ele alıyoruz.
Maaş haczi nasıl uygulanır?
Maaşlar ve her türlü ücretler, borçlu ve ailesinin geçinmesi için gerekli miktar düşüldükten sonra haczedilebilir; kanun bu miktarın maaşın dörtte birinden az olamayacağını öngörür (İİK m. 83). Uygulamada icra müdürlükleri maaş hacizlerinde kural olarak maaşın dörtte biri oranında kesinti yapar. Kesinti, işverene gönderilen haciz müzekkeresiyle başlar ve borç bitene kadar her ay devam eder.
Nafaka alacakları için yapılan hacizlerde dörtte birlik oran uygulanmaz; nafaka miktarı maaştan öncelikli olarak kesilir. Nafaka haczi, diğer hacizlerden önce gelir.
Birden fazla maaş haczi
Bir borçlunun maaşına birden fazla alacaklı tarafından haciz konulmuşsa, hacizler geliş sırasına göre sıraya alınır. İlk haciz için kesinti yapılırken sonraki hacizler beklemede kalır; ilk borç bittiğinde sıradaki haciz için kesinti başlar. Böylece aynı anda birden fazla dörtte birlik kesinti yapılmaz. Nafaka hacizleri bu sıralamadan bağımsız olarak önceliklidir.
Emekli aylığı haczedilebilir mi?
Sosyal Güvenlik Kurumunca bağlanan emekli aylıkları, kural olarak haczedilemez (5510 s. Kanun m. 93). Bu korumanın istisnaları nafaka borçları ve Kurumun kendi alacaklarıdır. Borçlunun haciz sırasında açıkça rıza göstermesi hâlinde emekli aylığına haciz uygulanabileceği kabul edilmektedir; bu nedenle bankalarla imzalanan kredi sözleşmelerindeki genel muvafakat hükümlerine dikkat edilmelidir.
Banka hesaplarına haciz
Banka hesaplarındaki para kural olarak haczedilebilir. Ancak maaşın yatırıldığı hesaptaki maaş tutarı için de maaş haczindeki sınırlamalar gözetilmelidir; emekli aylığının yatırıldığı hesaptaki aylık tutarı ise korunur. Hesaptaki birikimlerin maaş mı yoksa başka bir gelir mi olduğu, hesap hareketleriyle ortaya konulur.
Haczedilemeyen başlıca mallar
İcra ve İflas Kanunu’nun 82. maddesi, haczedilemeyecek malları sayar. Bunlardan başlıcaları şunlardır:
- Borçlu ve ailesi için gerekli olan ev eşyası (aynı türden birden fazla olanlar hariç)
- Borçlunun mesleğini sürdürmesi için gerekli araç ve gereçler
- Borçlunun haline uygun meskeni
- Çiftçinin geçimi için zorunlu olan arazi, çift hayvanları ve tarım araçları
- Devlet malları ve nafaka alacakları
- Sosyal yardım niteliğindeki bazı ödemeler
Borçlunun haline uygun meskeni haczedilemez; ancak meskenin değeri borçlunun ihtiyacını aşıyorsa, satış bedelinden borçlunun haline uygun bir ev alabileceği miktar bırakılarak satış yapılabilir. Bu koruma, taşınmaz üzerinde ipotek bulunan alacaklılara karşı ileri sürülemez.
Haczedilmezlik nasıl ileri sürülür?
Haczedilemeyen bir mala haciz konulduğunu düşünen borçlu, haczi öğrendiği tarihten itibaren yedi gün içinde icra mahkemesine şikâyet yoluyla başvurmalıdır. Bu süre geçirilirse, kural olarak haczedilmezlik iddiası ileri sürülemez. Şikâyette malın neden haczedilemeyeceği ve borçlunun aile durumu belgelerle açıklanmalıdır.
Sık sorulan sorular
Asgari ücretle çalışıyorum; maaşıma haciz gelebilir mi?
Evet. Asgari ücret de maaş haczi kapsamındadır ve kural olarak dörtte biri oranında kesinti yapılabilir. Nafaka dışındaki alacaklar için bu oranın üzerinde kesinti yapılması ise ayrıca değerlendirme gerektirir.
Aracım haczedilebilir mi?
Kural olarak evet. Ancak araç borçlunun mesleğini sürdürmesi için zorunluysa (örneğin taksi şoförünün ticari aracı) haczedilmezlik şikâyetinde bulunulabilir.
Kıdem tazminatıma haciz konulabilir mi?
Kıdem tazminatı ve ikramiye gibi toplu ödemeler de ücret niteliğinde olduğundan haciz kapsamına girebilir; uygulamada bu ödemelere de dörtte birlik oran uygulanması yaygındır.
Evimdeki televizyon ve buzdolabı haczedilebilir mi?
Ailenin zorunlu ihtiyacı olan ve aynı türden birden fazla bulunmayan ev eşyası haczedilemez. Aynı türden birden fazla olan veya lüks sayılabilecek eşyalar ise haczedilebilir.
Haciz sürecinde borçlunun haklarını zamanında kullanması, gereksiz kayıpların önüne geçer. İcra takibinin diğer aşamaları için İcra ve İflas Hukuku sayfasına bakabilirsiniz.
Bu yazı genel bilgi vermek amacıyla hazırlanmıştır; hukuki görüş niteliği taşımaz. Süreler, oranlar ve parasal sınırlar mevzuat değişiklikleriyle güncellenebileceğinden işlem yapmadan önce somut durumunuzu bir avukatla değerlendirin.
Hazırlayan
Kaya Hukuk & Danışmanlık Bürosu
2004 yılından bu yana Çorum’da ceza, gayrimenkul, tazminat, iş, aile, miras, icra ve ticaret hukukunda dava, takip ve danışmanlık yürüten hukuk bürosu.
