İşe İade Davası: Şartlar, Süreler ve Zorunlu Arabuluculuk

İş Kanunu, belirli şartları taşıyan işçilerin sözleşmelerinin keyfî olarak sona erdirilmesini önlemek için iş güvencesi sistemi öngörür. Bu sistemde işveren, işçiyi çıkarmak için geçerli bir neden göstermek zorundadır. Geçerli neden olmadan çıkarılan işçi işe iadesini isteyebilir. Ancak bu hak çok kısa sürelere bağlıdır; bu yazıda süreci ayrıntılı olarak ele alıyoruz.

İş güvencesinden kimler yararlanır?

İşe iade davası açabilmek için şu şartların birlikte bulunması gerekir (İş Kanunu m. 18):

• İşyerinde otuz veya daha fazla işçi çalışıyor olmalıdır; işverenin aynı işkolundaki işyerlerinde çalışanların toplamı esas alınır.
• İşçinin en az altı aylık kıdemi bulunmalıdır.
• İşçi belirsiz süreli iş sözleşmesiyle çalışıyor olmalıdır.
• İşçi, işletmenin bütününü yöneten ya da işe alma ve işten çıkarma yetkisine sahip bir işveren vekili olmamalıdır.

Geçerli neden nedir?

İşveren feshi, işçinin yeterliliğinden (verim düşüklüğü, sık hastalanma gibi), davranışlarından (haklı nedene varmayan devamsızlık, işin aksatılması gibi) ya da işletmenin, işyerinin veya işin gereklerinden (yeniden yapılanma, daralma, teknolojik değişiklik gibi) kaynaklanan geçerli bir nedene dayandırmalıdır.

İşletme gereklerine dayanan fesihlerde Yargıtay, feshin son çare olmasını, işverenin kararında tutarlı davranmasını ve işçinin başka bir pozisyonda değerlendirilme imkânının araştırılmasını arar. İşçinin davranışı veya verimiyle ilgili fesihlerde ise işçinin savunmasının alınması zorunludur (İş Kanunu m. 19).

Süreç adım adım

1. 1
   Bir ay içinde arabulucuya başvuru

   Fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabuluculuk bürosuna başvurulmalıdır. Bu süre hak düşürücüdür; kaçırılırsa işe iade talebi kaybedilir.

2. 2
   Arabuluculuk görüşmeleri

   Arabulucu, üç hafta içinde (zorunlu hâllerde bir hafta uzatılarak) tarafları görüştürür. Taraflar işe iade yerine bir ödeme üzerinde de anlaşabilir.

3. 3
   İki hafta içinde dava

   Anlaşma sağlanamazsa, son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde işe iade davası açılır.

4. 4
   Yargılama

   Feshin geçerli bir nedene dayandığını ispat yükü işverendedir. İşçi feshin başka bir nedene dayandığını iddia ediyorsa bunu kendisi ispatlar.

Mahkeme işe iadeye karar verirse

Mahkeme feshin geçersizliğine ve işçinin işe iadesine karar verirse işçi, kararın kesinleşmesinden itibaren on iş günü içinde işverene başvurarak işe başlamak istediğini bildirmelidir. Bu süre içinde başvurmayan işçinin feshi geçerli sayılır.

İşçi süresinde başvurursa işveren onu bir ay içinde işe başlatmak zorundadır. İşe başlatmazsa:

• İşçiye en az dört, en çok sekiz aylık ücreti tutarında işe başlatmama tazminatı öder.
• Kararın kesinleşmesine kadar çalıştırılmadığı süre için en çok dört aya kadar boşta geçen süre ücreti ve diğer hakları öder.
• Bu durumda fesih işverence yapılmış sayılır; işçi şartları varsa kıdem ve ihbar tazminatını da alır.

İşçi işe başlatılırsa, daha önce ödenmiş kıdem ve ihbar tazminatları boşta geçen süre ücretinden mahsup edilir.

Arabuluculukta nasıl bir anlaşma yapılabilir?

Arabuluculuk aşaması, tarafların uzun bir yargılamaya girmeden çözüm bulması için önemli bir fırsattır. Uygulamada işçinin işe dönmek yerine, kıdem ve ihbar tazminatına ek olarak işe başlatmama tazminatı ve boşta geçen süre ücretine yakın bir ödeme üzerinde anlaşıldığı sıkça görülür. Anlaşma belgesi ilam niteliğinde olduğundan, ödeme yapılmazsa doğrudan icra takibi başlatılabilir.

Sık sorulan sorular

İşe iade sürecinde en önemli unsur zamandır. Fesih bildirimini aldığınız gün süre işlemeye başlar. Kıdem ve ihbar tazminatını hesaplamak için hesaplayıcıyı, iş hukukunun diğer konuları için İş Hukuku sayfasını kullanabilirsiniz.