İçindekiler
Miras bırakan, malvarlığını dilediği gibi paylaştırma özgürlüğüne sahiptir; ancak bu özgürlük sınırsız değildir. Kanun, en yakın mirasçılara saklı pay adı verilen ve miras bırakanın vasiyet ya da bağışla ortadan kaldıramayacağı bir pay güvencesi tanır. Saklı payı zedelenen mirasçı, tenkis davasıyla bu payını talep edebilir.
Saklı paylı mirasçılar ve oranlar
| Mirasçı | Saklı pay oranı |
|---|---|
| Altsoy (çocuklar, torunlar) | Yasal miras payının yarısı |
| Anne ve baba | Her biri için yasal miras payının dörtte biri |
| Sağ kalan eş (altsoy veya anne-baba ile birlikte) | Yasal miras payının tamamı |
| Sağ kalan eş (diğer hâllerde) | Yasal miras payının dörtte üçü |
| Kardeşler | Saklı payları yoktur |
Saklı paylar dışında kalan kısım, miras bırakanın serbestçe tasarruf edebileceği kısımdır. Miras bırakan bu kısmı dilediği kişiye vasiyet edebilir ya da bağışlayabilir.
Örnek hesaplama
Net terekesi 2.400.000 TL olan, geride eşi ve iki çocuğu kalan bir miras bırakanı düşünelim. Yasal paylar ve saklı paylar şöyledir:
| Mirasçı | Yasal pay | Saklı pay |
|---|---|---|
| Eş | 1/4 → 600.000 TL | 1/4 → 600.000 TL |
| 1. çocuk | 3/8 → 900.000 TL | 3/16 → 450.000 TL |
| 2. çocuk | 3/8 → 900.000 TL | 3/16 → 450.000 TL |
Saklı payların toplamı 1.500.000 TL’dir; miras bırakan 900.000 TL üzerinde serbestçe tasarruf edebilir. Miras bırakan terekenin tamamını vasiyetname ile birinci çocuğa bırakmışsa, eşin 600.000 TL ve ikinci çocuğun 450.000 TL’lik saklı payı zedelenmiş olur. Her ikisi de bu tutarlar için tenkis davası açabilir. Farklı aile yapıları için miras payı hesaplayıcısını kullanabilirsiniz.
Hangi tasarruflar tenkise tabidir?
Saklı payın hesaplanmasında yalnızca ölüm anındaki tereke değil, kanunda sayılan bazı sağlararası kazandırmalar da dikkate alınır (TMK m. 565). Bunlar arasında şunlar bulunur:
- Vasiyetname ve miras sözleşmesiyle yapılan ölüme bağlı tasarruflar
- Mirasçılara miras payına mahsuben yapılan ve geri verilmesi gerekmeyen kazandırmalar
- Miras bırakanın ölümünden önceki bir yıl içinde yaptığı bağışlar (olağan hediyeler hariç)
- Saklı pay kurallarını dolanmak amacıyla yapıldığı açıkça belli olan devirler
Tenkis sırası
Tenkis, önce ölüme bağlı tasarruflardan başlar. Bunlar saklı payı tamamlamaya yetmezse sağlararası kazandırmalara geçilir; bu kazandırmalarda da en yeni tarihli olandan başlanarak eskiye doğru gidilir (TMK m. 570).
Dava süresi
Tenkis davası, mirasçıların saklı paylarının zedelendiğini öğrendikleri tarihten itibaren bir yıl ve her hâlde vasiyetnamelerde vasiyetnamenin açılmasından, diğer tasarruflarda mirasın açılmasından itibaren on yıl içinde açılmalıdır (TMK m. 571). Tenkis talebi, def’i yoluyla ileri sürülüyorsa her zaman ileri sürülebilir.
Miras bırakanın satış gibi gösterdiği bir devir gerçekte bağışsa, öncelikle muris muvazaası nedeniyle tapu iptali ve tescil istenir; bu dava zamanaşımına tabi değildir. Muvazaa ispatlanamazsa, aynı davada terditli (kademeli) olarak tenkis talebinde bulunulması uygulamada sıkça tercih edilen bir yoldur.
Mirastan çıkarma
Miras bırakan, saklı paylı mirasçısını yalnızca kanunda sayılan sebeplerle mirastan çıkarabilir (TMK m. 510): Mirasçının miras bırakana veya yakınlarına karşı ağır bir suç işlemesi ya da miras bırakana veya ailesine karşı aile hukukundan doğan yükümlülüklerini önemli ölçüde yerine getirmemesi. Çıkarma sebebi vasiyetnamede belirtilmelidir; çıkarılan mirasçı sebebin gerçek olmadığını ileri sürerek itiraz edebilir. Ayrıca borç batığı olan altsoyun saklı payının yarısı, onun çocuklarına bırakılmak üzere mirastan çıkarılabilir.
Sık sorulan sorular
Babam sağlığında tüm mallarını bir kardeşime bağışladı; ne yapabilirim?
Bağış ölümden önceki bir yıl içinde yapılmışsa ya da saklı payları dolanmak amacıyla yapıldığı açıksa tenkis davası açılabilir. Bağış satış gibi gösterilmişse muris muvazaası nedeniyle tapu iptali davası da değerlendirilmelidir.
Kardeşimin vasiyetle tüm malını arkadaşına bırakmasına itiraz edebilir miyim?
Kardeşlerin saklı payı bulunmadığından, kardeşler vasiyetnameye saklı pay gerekçesiyle itiraz edemez. Ancak vasiyetname şekil eksikliği veya ehliyetsizlik gibi nedenlerle geçersizse iptal davası açılabilir.
Tenkis davasında bir yıllık süre ne zaman başlar?
Süre, mirasçının saklı payının zedelendiğini öğrendiği tarihten başlar. Vasiyetnamelerde bu tarih genellikle vasiyetnamenin açılıp mirasçılara bildirildiği tarihtir.
Saklı pay ve tenkis davalarında terekenin ve kazandırmaların değerinin doğru belirlenmesi sonucu doğrudan etkiler. Miras paylaşımına ilişkin diğer konular için Miras Hukuku sayfasına bakabilirsiniz.
Bu yazı genel bilgi vermek amacıyla hazırlanmıştır; hukuki görüş niteliği taşımaz. Süreler, oranlar ve parasal sınırlar mevzuat değişiklikleriyle güncellenebileceğinden işlem yapmadan önce somut durumunuzu bir avukatla değerlendirin.
Hazırlayan
Kaya Hukuk & Danışmanlık Bürosu
2004 yılından bu yana Çorum’da ceza, gayrimenkul, tazminat, iş, aile, miras, icra ve ticaret hukukunda dava, takip ve danışmanlık yürüten hukuk bürosu.
