İçindekiler
Vakıflar; belirli bir hizmetin sürdürülebilirliğini sağlamak amacıyla, gerçek veya tüzel kişilerin yeterli mal ve haklarını belirli ve sürekli bir amaca özgülemesiyle oluşan, tüzel kişiliğe sahip mal topluluklarıdır (TMK m. 101). Vakfa özgülenen mal ve haklar, vakfın amacına hizmet etmek üzere bu tüzel kişiliğe geçer. Vakıflar hem gerçek kişiler hem de tüzel kişiler tarafından kurulabilir; ancak kuruluş, kanunda öngörülen şekil kurallarına ve resmî işlemlere bağlıdır.
Vakıfların hukuki çerçevesi
Tarihi oldukça eskiye dayanan vakıflar, Türkiye Cumhuriyeti Anayasası ile güvence altına alınmış olup kuruluşları Türk Medeni Kanunu’na, denetimleri ise Vakıflar Genel Müdürlüğüne tabidir. Vakıflar yalnızca kuruluş amaçları doğrultusunda faaliyet gösterebilir. Hukuk düzenine, ahlaka, millî birliğe ve millî menfaatlere aykırı amaçlarla ya da belirli bir ırk veya cemaat mensuplarını desteklemek amacıyla vakıf kurulamaz (TMK m. 101/4).
Vakıf kurmanın iki yolu
Vakıf kurma iradesi, ya noterde düzenlenen resmî senetle ya da ölüme bağlı bir tasarrufla (vasiyetname veya miras sözleşmesi) açıklanır (TMK m. 102). Her iki yolda da vakıf, yerleşim yeri mahkemesinin kararıyla vakıflar siciline tescil edildiği anda tüzel kişilik kazanır.
Resmî senetle vakıf kurulması
Vakıf kurmak isteyen gerçek veya tüzel kişiler, bu iradelerini noterde düzenlenen resmî senetle açıklar. Noter, düzenlediği senedin bir örneğini kanunda öngörülen süre içinde Vakıflar Genel Müdürlüğüne gönderir. Ardından vakıf kurucusu, tescil için vakfın yerleşim yerindeki asliye hukuk mahkemesine başvurur.
Resmî senet bir temsilci aracılığıyla da düzenlenebilir. Bu durumda temsil yetkisinin noterce düzenlenmiş bir vekâletnameyle verilmiş olması ve vekâletnamede vakfın amacı ile özgülenen mal ve hakların açıkça belirtilmesi gerekir. Kurucular arasında tüzel kişi varsa, bu tüzel kişinin vakıf kurma yetkisine sahip olduğunu gösteren karar ve belgeler de mahkemeye sunulur.
Resmî senetle kurulan vakıflarda, tescilden önce kurucu ölürse mirasçılar tescil için başvurabilir. Mirasçılar belirli bir süre içinde başvuru yapmazsa ya da kurucu tüzel kişinin varlığı sona ermişse, tescil işlemi Vakıflar Genel Müdürlüğünce takip edilir; yargılama giderleri kurulacak vakfın malvarlığından karşılanmak üzere Genel Müdürlükçe ödenir.
Ölüme bağlı tasarrufla vakıf kurulması
Bir kişi, ölümünden sonra geçerli olmak üzere mal ve haklarını bir vakıf kurulmasına özgüleyebilir. Vasiyetnamenin açılmasının ardından sulh hâkimi durumu Vakıflar Genel Müdürlüğüne bildirir. Vakfın tescili için mahkemeye başvuru, ilgililer tarafından ya da Genel Müdürlükçe yapılabilir.
Ölüme bağlı tasarrufla kurulan vakıflar, miras bırakanın borçlarından yalnızca vakfa özgülenen mal ve haklarla sınırlı olarak sorumludur. Miras bırakanın mirasçıları ve alacaklıları, saklı pay ve alacak haklarının zedelenmesi hâlinde kanunun tanıdığı dava haklarını kullanabilir.
Vakıf senedinde neler bulunmalı?
- Vakfın adı ve yerleşim yeri
- Vakfın amacı (belirli ve sürekli olmalıdır)
- Vakfa özgülenen mal ve haklar
- Vakfın örgütlenme ve yönetim şekli (yönetim organı zorunludur)
- Gelirlerin amaca nasıl harcanacağı ve vakfın sona ermesi hâlinde malvarlığının akıbeti
Vakfa özgülenen malvarlığının, vakfın amacını gerçekleştirmeye yeterli olması gerekir. Uygulamada Vakıflar Genel Müdürlüğü, yeni kurulacak vakıflar için her yıl asgari bir malvarlığı tutarı belirlemektedir; tescil aşamasında Genel Müdürlüğün görüşü alınır.
Tescilden sonra
- 1Sicile kayıt ve ilan
Mahkemenin tescil kararı kesinleştikten sonra vakıf, merkezi vakıflar siciline kaydedilir ve tescil ilan edilir.
- 2Malların devri
Vakfa özgülenen mal ve hakların (taşınmaz, para, menkul kıymet) vakıf tüzel kişiliğine devri tamamlanır.
- 3Faaliyet ve denetim
Vakıf, senedinde belirtilen organlar aracılığıyla faaliyet gösterir; hesapları ve faaliyetleri Vakıflar Genel Müdürlüğünce denetlenir.
Bazı vakıflar, kamu yararına hizmet etmeleri hâlinde Cumhurbaşkanı kararıyla vergi muafiyetinden yararlanabilir. Muafiyet için vakfın belirli bir süre faaliyette bulunması ve gelirlerinin önemli bir kısmını amacına harcaması gibi şartlar aranır.
Sık sorulan sorular
Vakıf ile dernek arasındaki fark nedir?
Dernek kişilerin bir araya gelerek oluşturduğu bir kişi topluluğudur; vakıf ise bir amaca özgülenmiş mal topluluğudur. Derneklerde üyeler genel kurulda karar verir; vakıflarda ise kurucunun belirlediği amaç ve senet belirleyicidir.
Tek bir kişi vakıf kurabilir mi?
Evet. Vakıf tek bir gerçek veya tüzel kişi tarafından kurulabilir; önemli olan özgülenen malvarlığının amaca yeterli olmasıdır.
Vakıf senedi sonradan değiştirilebilir mi?
Vakfın yönetim şekli ve amacı, kanunda öngörülen şartlarla ve mahkeme kararıyla değiştirilebilir. Bu değişikliklerde de Vakıflar Genel Müdürlüğünün görüşü alınır.
Sonuç olarak
Vakıf kurmak isteyen kişilerin, amacın belirlenmesinden malvarlığının yeterliliğine ve vakıf senedinin hazırlanmasına kadar her adımı dikkatle planlaması gerekir. Özellikle ölüme bağlı tasarrufla kurulacak vakıflarda mirasçıların saklı paylarının gözetilmesi, sonradan doğabilecek uyuşmazlıkların önüne geçer. Saklı pay hakkında bilgi için saklı pay ve tenkis davası yazısına bakabilirsiniz.
Bu yazı genel bilgi vermek amacıyla hazırlanmıştır; hukuki görüş niteliği taşımaz. Süreler, oranlar ve parasal sınırlar mevzuat değişiklikleriyle güncellenebileceğinden işlem yapmadan önce somut durumunuzu bir avukatla değerlendirin.
Hazırlayan
Kaya Hukuk & Danışmanlık Bürosu
2004 yılından bu yana Çorum’da ceza, gayrimenkul, tazminat, iş, aile, miras, icra ve ticaret hukukunda dava, takip ve danışmanlık yürüten hukuk bürosu.
